Telegram Facebook Twitter Youtube Instagram
dogruxeber.az
dogruxeber.az

“Anlayışları dəqiq müəyyən edin, onda bir çox səhv fikirlərdən qurtulacaqsınız…”

“Anlayışları dəqiq müəyyən edin, onda bir çox səhv fikirlərdən qurtulacaqsınız…”
23-02-2021, 14:48 29 dəfə baxılıb

  “Anlayışları dəqiq müəyyən edin, onda bir çox səhv fikirlərdən qurtulacaqsınız…”







Təhsil Nazirliyi yanında İctimai Şuranın sədri, əməkdar elm xadimi professor Şahlar Əsgərovun bir müddət əvvəl söylədiyi bir fikir, təhsil leksikonumuzda rastlaşdığımız bəzi anlayışlarla bağlı mülahizələrimi bir qədər də yeniləmiş oldu: “Anlayışları dəqiq müəyyən edin, onda bir çox səhv fikirlərdən qurtulacaqsınız. Bizim təhsil anlayışlarımızın çoxu qüsurludur. Pedaqoqlar isə susurlar.”

Əslində, dilimizdə işlədilən və uzun illərdən bəri özünə yer alan bir sıra anlayışlar çoxdan diqqətimdə olub və zaman-zaman bununla bağlı subyektiv mülahizələrimi dövri mətbuatda və sosial şəbəkələrdə paylaşmışam. Məsələn, götürək elə “ibtidai məktəb”, “ibtidai təhsili”, “ibtidai siniflər”, “ibtidai sinif müəllimi” anlayışlarını. Bildiyim qədər, dünyanın heç bir aparıcı ölkəsində "ibtidai məktəb”, "ibtidai sinif" ifadəsi işlənmir. Qardaş Türkiyədə “ilk okul”, “orta okul” alayışları var. Elə qonşu Rusiyada da “первобытная школа”, первобытные классы” deyil, “начальная школа”, “начальные классы” ifadələri işlənilir.

Tarix dərsliklərimizdə “İbtidai-icma quruluşu” (“Первобытно-общинный строй”) daş və metal dövrünün paleolit, mezolit, neolit mərhələləri kimi səciyyələndirilir və istər-istəməz şüurumuzda primitivlik təəssüratı yaradır. O da maraqlıdır ki, lap elə indinin özündə dilimizdə “первобытные люди”-“ibtidai insanlar” kimi təqdim olunduğu halda, nəyə görə “начальные классы” məsələn, daha münasib sayıla biləcək “təməl sinifləri” kimi deyil, “ibtidai siniflər” kimi ışlənilməlidir?

Bir halda ki, tədris proqramlarında dəyişiklik edərək, "İbtidai hərbi hazırlıq" fənninı "Gənclərin çağırışaqədərki hazırlığı" fənni ilə əvəz etdik, elə isə bu, təhsil üçün, müəllim üçün, balalarımız üçün aşağılayacı ifadəni niyə dəyişməyək...? Belə çıxır ki, ibtidai sözünü hərbimizə, ordumuza yaraşdırmadıq, təhsilimizə, müəllimlərimizə, uşaqlarımıza isə yaraşdırırıq...? Bu kimi “ibtidai ifadələr” insan düşüncəsində, sanki “İbtidai icma quruluşu”, “ibtidai insanlar” kimi assosiasiya olunur. Halbuki, məktəb nə qəbilə, nə də tayfa icması deyil, ilkin, əsas və tam orta təhsil üçün tədris ocağıdır.

Heç bir maliyyə resursu tələb etməyən, məktəbə, müəllimə, şagirdə, bütövlükdə təhsilə yaraşmayan bu “ibtidai” anlayışını “ilkin”, “erkən”, “başlanğıc”, “təməl”, daha nə deyim, dilçilər yaxşı bilər – digər münasib sayıla biləcək ifadələrlə əvəz etmək bu qədərmi çətin işdir...?

Bir ara ümumtəhsil məktəblərinin 5-ci sinifləri üçün nəzərdə tutulmuş “Azərbaycan tarixi” kursunu “Ata yurdu” dərsliyi ilə əvəz etməyimizin adı nə idi? Bəlkə, ideya təşəbbüsçüləri kursun adını dəyişərkən “Oteçestvo” sözü ilə “Otçestvo” sözünü qarışıq salmışdılar? Bəlkə hesab ediblər ki, rus qonşularımızın “Oteçestvennaya istoriya” adlandırdığı tarix “Otes” (ata) sözündən götürülüb? Əslində, bəlkə də bu ideya müəlliflərini “qınamaq” da ədalətsizlik olardı. Çünki, bu rusların dilində elə, qəribəliklərmi deyək, incəliklərmi deyək var ki, bundan da hər adamın baş çıxarması müşkül məsələdir. Gəl indi bu “Oteçestvo” (Vətən) ilə “Otçestvo” (ata xətti ilə soyad) arasındakı bir hərf fərqinə görə baş sındır.

Hər halda ziyanın yarısından qayıtmaq da bir xeyirdir deyiblər böyüklərimiz. Nə yaxşı ki, dərsliklərimizdə və digər tədris vəsaitlərində rus dilinə əsaslanıb “oteçestvennaya voyna” sözünü “ata müharibəsi”, “za oteçestvo” sözünü “ata uğrunda”, “rodina mat zovyot” sözünü “ata vətən çağırır” kimi ifadə etməmişık, yoxsa aləmə biabır olardıq. Bir də ki, yeri gəlmişkən, ana vətən, ana torpaq deyə-deyə, birdən yurdumuzu ata mülkiyyətinə çevirib “özəlləşdirməyimizə” nə ehtiyac vardı?

“Əlifba”ya da “ərəb damğası” vurub sıradan çıxardıq, (ərəb sözüdür, ilk iki hərfi (əlif və bey) adının birləşməsindən əmələ gəlib. Alfavit də həmin qayda üzrə yaranıb, yunan sözüdür. Азбука da eyni qəlib əsasında əmələ gəlib, slavyan sözüdür) sanki tarix, coğrafiya, cəbr, kimya, biologiya, fizika, informatika… bizim sözlər imiş kimi…

Birdən etiraz edib deyən olar ki...






Mətndə səhv var? Onu siçanla seçin və Ctrl+Enter düyməsini basın.
Teqlər:
ŞƏRH YAZ
OXŞAR XƏBƏRLƏR

XƏBƏR LENTİ
BÜTÜN XƏBƏRLƏR
DÜNYA
SƏHİYYƏ
İDMAN
ŞOU-BİZNES
YAZARLAR
«    Fevral 2021    »
BeÇaÇCaCŞB
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
Telegram Facebook Twitter Youtube Instagram